Ayvalık Karadiken

Son güncelleme: Yaklaşık 2 dk okuma Yazar: Armağan Er

Ayvalık Karadikeni; Latince tür adı Paracentrotus lividus olan; derisi dikenliler grubuna ait denizkestanelerinin, gıda olarak tüketilebilen gonad kısımlarının tekniğine uygun olarak çıkartılmasıyla; meze şeklinde doğrudan tüketime sunulan ya da limon suyu ve/veya zeytinyağı ile karıştırılarak çeşnili olarak hazırlanıp tüketime sunulan Ayvalık ilçesine özgü bir mezedir. Denizkestanelerinden elde edilen gonadların gıda olarak tüketilmesi ve bu ürünlerden uzun yıllardır katma değer sağlanmasıyla Ayvalık Karadikeninin, Ayvalık ilçesi ile ünü bağı bulunur. Halk dilinde bu denizkestaneleri; karadiken ve taş kestanesi olarak da bilinir. Bu ürünün tarihçesinde; meze olarak kullanımıyla Ayvalık ilçesinde alışılagelen adıyla Ayvalık Karadikeni olarak isimlendirilmiştir. Denizkestanelerinin toplanmasında dişi olanları tercih edilir. Dişi denizkestaneleri, konumlarını sağlama almak için üzerlerine bitki ya da küçük bir taş parçası vb. tutturdukları için erkek denizkestanelerinden ayırt edilebilir. Gonadları uygun gelişim göstererek ağırlığının yaklaşık %10’unu oluşturabilir. Protein oranı en az %9 ve kuru madde oranı ise en az %15 düzeyindedir. Ayvalık ilçesinden temin edilen denizkestaneleri; genellikle kıyı şeridinde, sığ sularda 80 m derinliğe kadar kayalıklarda ve deniz çayırları (Posidonia oceanica) içerisinde dağılım gösterir. Denizkestanelerinin kabuğu yarım küre şeklinde, kahverengi-yeşil renk ve tonlarında ve ortalama 5 cm, karın bölgesi hafifçe basıktır. Ağız bölgeleri oldukça küçük, dikenleri sık ve sivridir. Renk olarak; mor renk ve tonlarında, kızıl ya da siyaha yakın renktedirler. Ayvalık Karadikeninin, meze olarak çiğ olarak tüketilebilmesinin yanında; zeytinyağı ve/veya limon suyu ile çeşnilendirilerek meze olarak tüketimi daha yaygındır. Çiğ olarak tüketildiğinde tuzlu tada, yumuşak kıvama, özellikle deniz kaynaklı olması nedeni ile avcılığının yapıldığı deniz suyu kokusuna sahiptir. Ayvalık ilçesinde, denizkestanelerinin avlanması/toplanması ve gıda olarak tüketimi yılın aralık ayı ile mart ayı arasındaki zaman aralığında artar. Denizkestanelerinin avcılığı/toplanması aşamaları emek gerektirirken, işlenmesinde; özellikle kesilmesi, gonadlarının çıkarılması aşamaları ustalık becerisi gerektirir.

Kaynak